Bilecik'te asbest sorusu çoğunlukla Bozüyük'ün üretim tesislerinden, bir de Osmaneli ve Söğüt gibi ilçelerin yıllar içinde onarılmış yapı dokusundan geliyor. Bir tesiste, atölyede, depoda ya da konutta asbest olup olmadığı yerinde inceleme ve numunelerin laboratuvarda incelenmesiyle kesinleşir. Aşağıdaki başlıklar ilin sanayi geçmişinden hareketle nereye bakıldığını anlatıyor.
Saha ziyaretlerine Bursa Nilüfer'deki ofisimizden çıkıyoruz. Valiliğin aktardığına göre Bilecik, batıda Bursa ile komşudur ve Marmara'nın güneydoğusunda, dört bölgenin kesişim noktasında yer alır; 4.307 km²'lik alanıyla ülkenin küçük illerinden biridir. Envanter raporunun içeriği için asbest envanter raporu sayfamıza bakmanızı öneririz.
Bozüyük: seramik ve yapı malzemesi sanayisinin merkezi
Bozüyük Belediyesi'nin tarihçesine göre ilçenin sanayileşmesi, erken Cumhuriyet döneminin en büyük yatırımlarından sayılan Bozüyük Kereste Fabrikası ile başlamış; ardından kimya, seramik, kiremit, gıda, kablo ve cam alanındaki yatırımlar Türkiye'nin dört bir yanından göç çekmiştir. Valiliğin Bozüyük sayfası da ilçeyi seramik, cam ve metal sanayisinin öne çıktığı, Bursa–Eskişehir–Ankara güzergâhı üzerindeki bir merkez olarak tanıtır. Valiliğin il genelindeki sanayi kuruluşları listesinde yalnızca Bozüyük başlığı altında 71 işletme sıralanır.
Bozüyük Organize Sanayi Bölgesi'nin (BORSAB) tanıtımına göre bölge 1996–1997'de kurulmuş, 5.235.345 m² alan üzerinde 82 sanayi parseli planlanmış, 15 firma üretime geçmiştir; faaliyet alanları arasında seramik, cam ambalaj, kablo, çelik, yalıtım malzemeleri, mobilya ve ahşap palet üretimi sayılır.
Bu yapı stoku, asbest açısından belirli bir tipolojiye işaret eder. Yasak öncesi dönemden kalmış üretim binalarında şu noktalar öncelikle incelenir:
- Fırın, kurutma ve pişirme hatları çevresindeki ısı yalıtımları, kapak ve kapı contaları.
- Kazan dairesi, buhar ve kızgın yağ hatlarındaki boru yalıtımları.
- Üretim holü ve depoların oluklu çimentolu levha çatı ve cephe kaplamaları, ışıklık kenarları.
- Elektrik pano arkası yalıtım levhaları, yangın bölmeleri ve eski asma tavan panelleri.
Malzemelerin bina içinde nerelerde karşımıza çıktığını binada asbest nerelerde bulunur yazımızda topladık.
Osmaneli ve Söğüt: yıllar içinde onarılmış yapı dokusu
Valiliğin Osmaneli sayfasına göre ilçe, İstanbul–Eskişehir karayolu ile İstanbul–Eskişehir–Ankara demiryolu üzerindedir; Bilecik'e 34 km, Bursa'ya 104 km uzaklıktadır ve ilçede 19. yüzyıla ait 124 sivil mimarlık örneği ("Osmaneli Evleri") bulunur. Söğüt ise 599 km²'lik alanıyla il merkezine 28 km mesafededir ve Osmanlı'nın ilk merkezi olarak anılır.
Bu yerleşimlerde özgün ahşap ve kagir malzemede asbest beklenmez. Dikkat edilmesi gereken, yapıların onlarca yıl boyunca gördüğü müdahalelerdir: değiştirilmiş çatı örtüleri, eklenmiş kazan ve kalorifer tesisatı, sonradan yapılmış garaj ve depo bölümleri. Restorasyon ve yenileme öncesinde yalnızca şüpheli bir malzemenin kontrolü isteniyorsa asbest tespiti sayfamız yardımcı olur.
| Yapı tipi | Asbest açısından bakılacak yerler |
|---|---|
| Eski üretim tesisi ve atölye | Fırın ve hat yalıtımları, çatı levhaları, conta ve salmastralar |
| OSB içindeki depo ve hangarlar | Oluklu levha çatı ve cephe, ışıklık kenarları, bölme panelleri |
| Merkezdeki apartmanlar | Kazan ve boru yalıtımları, baca kanalları, atık su boruları, vinil karolar |
| Osmaneli ve Söğüt'teki eski konutlar | Sonradan eklenen çatı ve saçak levhaları, soba ve şofben bacaları, müştemilat çatıları |
Dönüşüm ve tadilat gündeminde envanterin yeri
Riskli yapı tespitine ve dönüşüm uygulamalarına dayanak olan çerçeve için 6306 sayılı Kanun sayfamızda ayrıntı bulabilirsiniz. Kanunda asbest doğrudan geçmez; asbest yükümlülüğü yıkım ve söküm mevzuatından gelir. Bilecik'te yenileme ve tadilat, çoğu kez tek tek parseller üzerinden ilerlediği için envanterin bina boşaltıldıktan sonra, yıkım başlamadan önce yapılması planlamayı kolaylaştırır.
Yerinde inceleme
Çatıdan bodruma, tesisat boşlukları ve üretim hatları dahil tüm bölümler gezilir; şüpheli malzemeler fotoğraflanıp plan üzerinde işaretlenir.
Numune alma
Her şüpheli malzeme grubundan, lif yayılımını önleyen yöntemlerle numune alınır ve alınan nokta onarılır.
Laboratuvar analizi
Numuneler, Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'in 16. maddesi uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş laboratuvara gönderilir.
Söküm ve bildirim
Asbest çıkarsa Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'in 9. maddesi gereği iş planı hazırlanır ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirim yapılır; asbestli malzeme yıkımdan önce uzaklaştırılır.
Planın içeriği için söküm iş planı terim sayfamıza, sürecin tamamı için rapor sürecini adım adım anlattığımız yazıya geçebilirsiniz. Sökülen malzemenin taşınması ve bertarafı ayrı bir başlıktır; asbestli atık bertarafı yazımızda ele aldık.
Sık Sorulan Sorular
Bozüyük'teki eski üretim binamız için inceleme ne kadar sürer?
Süre, yapının büyüklüğüne, bölüm sayısına ve şüpheli malzeme çeşidine göre değişir. Saha incelemesi çoğu yapıda tek ziyarette tamamlanır; toplam süreyi belirleyen asıl aşama laboratuvar analizidir. Vardiya düzeni ve makine duruşları önceden konuşulduğunda üretim aksamadan çalışılabilir.
Bursa'dan Bilecik'e geliyorsunuz; keşif için nasıl randevu veriliyor?
Nilüfer'deki ofisimizden gidiyoruz ve ziyaret gününü yapının erişim koşullarına göre planlıyoruz. Bozüyük gibi karayolu güzergâhı üzerindeki ilçelerde aynı gün birkaç yapı programlanabilir; her yapı için numune ve değerlendirme ayrı yürütülür.
Osmaneli'ndeki eski evimizi restore edeceğiz, yıkmayacağız; rapor gerekir mi?
Yıkım yapılmayacaksa da sökülecek ya da kırılacak malzemelerin önceden bilinmesi gerekir. Çatı örtüsü, tesisat ve sonradan yapılmış eklerle sınırlı bir inceleme planlanabilir; tescilli yapılarda koruma mevzuatı kapsamındaki izinler ayrıca yürütülür.
Analiz sonucunda asbest çıkmazsa ne oluyor?
Rapor, incelenen malzemelerde asbest bulunmadığını gerekçeleriyle belgeler ve yıkım dosyasına eklenir. Erişilemeyen bölümler varsa bunlar raporda açıkça belirtilir; söz konusu alanlar açıldığında tamamlayıcı inceleme yapılması önerilir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- T.C. Bilecik Valiliği – Coğrafi Yapı
- T.C. Bilecik Valiliği – Bilecik İli Sanayi Kuruluşları
- T.C. Bilecik Valiliği – Bozüyük
- T.C. Bilecik Valiliği – Osmaneli
- T.C. Bilecik Valiliği – Söğüt
- Bozüyük Belediyesi – Bozüyük Tarihi
- Bozüyük Kaymakamlığı – BORSAB Genel Bilgi
Mevzuat metinleri değişebilir; bağlayıcı hüküm için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.