AS-02
Asbest Analizi ve Numune Alma
Asbest analizi, şüpheli bir yapı malzemesinden alınan numunenin laboratuvarda mikroskopla incelenerek asbest…
AS-03Asbest
Kullanımdaki Binalarda Asbest Tespiti
Asbest tespiti, kullanımı süren bir binada asbest içerebilecek malzemelerin yerinde incelenip gerekli noktalardan numune alınarak belirlenmesi ve bu malzemelerin hasar durumuna göre nasıl yönetileceğinin raporlanmasıdır. Amaç binayı yıkmak değil; günlük kullanım, bakım ve planlanan tadilat sırasında kimsenin liflere maruz kalmamasını sağlamaktır.
Hizmet künyesiARB · AS-03
- Hizmet koduAS-03
- KümeAsbest
- Ana hizmetAsbest Envanter Raporu – Asbest Söküm
- Sonraki adımAsbest Analizi ve Numune Alma
- DayanakBinaların Yıkılması Hk. Yön.
- SSS6 soru yanıtlandı
Yıkımı planlanmayan, içinde yaşanan ya da çalışılan bir binada da asbestli malzemeler bulunabilir. Bunların çoğu bozulmadan yerinde durduğu sürece günlük yaşamda sorun yaratmaz. Asıl soru şudur: bu malzemeye bir gün dokunulacak mı? Bir tesisatçı kazan dairesinde boruyu keserken, bir usta eski yer karolarını kazırken ya da çatı onarımında bir levha kırılırken fark edilmeyen asbest, o işi yapanları ve binada yaşayanları etkileyebilir.
Kullanımdaki binalarda asbest tespiti, bu sorunun yanıtını önceden verir: nerede, ne durumda ve nasıl yönetilmeli?
Yıkım öncesi envanterden farkı nedir?
| Kullanımdaki binada tespit | Yıkım öncesi envanter | |
|---|---|---|
| Amaç | Günlük kullanım ve bakımda maruziyeti önlemek, tadilatı güvenle planlamak | Yıkımdan önce tüm asbestli malzemeyi belirleyip söküm planına aktarmak |
| Kapsam | Ulaşılabilir alanlar ve planlanan tadilatın dokunacağı bölümler | Yapının tamamı, kaplama arkaları ve tesisat boşlukları dahil |
| Müdahale | Numune noktaları en aza indirilir, bina kullanımda kalır | Bina boşaltılmıştır; gerektiğinde kaplamalar açılarak bakılır |
| Sonuç | Yönetim planı: yerinde bırak ve izle, onar, kapsülle ya da sök | Söküm iş planına esas envanter raporu |
Yapınız yıkılacaksa doğru hizmet asbest envanter raporudur. Kısmi yıkım ya da kapsamlı tadilat söz konusuysa, tadilatın dokunacağı bölümler için yıkım düzeyinde inceleme yapılır.
Hangi durumlarda tespit yaptırmalısınız?
- Tadilat ve yenileme öncesi: Kazan dairesi dönüşümü, doğalgaza geçişte eski kazan ve baca sökümü, çatı onarımı, eski zemin kaplamalarının kaldırılması, iç bölme duvarlarının yıkılması.
- Hasar görmüş şüpheli malzeme: Dolu, fırtına ya da zamanla kırılmış eternit çatılar; ufalanan boru yalıtımları; tozuyan püskürtme kaplamalar.
- İşyerleri ve sanayi tesisleri: İşverenin, çalışanların asbeste maruz kalabileceği işleri önceden değerlendirmesi mevzuatın gereğidir. Bakım ekiplerinin nerede dikkatli olması gerektiğini bilmesi için asbest haritası hazırlanır.
- Alım–satım, kiralama ve devir: Eski fabrika, depo, atölye ve müstakil yapılarda yeni malikin yapıyı tanıması; yenileme bütçesinin doğru kurulması.
- Okul, yurt ve kamu binaları: Kullanıcı sayısının fazla olduğu eski yapılarda düzenli izleme.
Yapı türüne göre kapsam
Tespitin kapsamı, yapının nasıl kullanıldığına ve içinde kimlerin bulunduğuna göre değişir. Bir apartman dairesinde birkaç şüpheli noktaya bakmak yeterli olabilirken bir fabrikada üretim hatlarının bakım noktaları da işin içine girer.
| Yapı türü | Öne çıkan şüpheli noktalar | Kapsamda dikkat edilenler |
|---|---|---|
| Konut (apartman, müstakil ev) | Eternit çatı ve sundurma, eski kazan ve baca, boru yalıtımları, eski yer karoları | Ortak alanlar ile bağımsız bölümlerin ayrılması; yöneticinin ve kat maliklerinin bilgilendirilmesi |
| İşyeri, ofis, mağaza | Asma tavan arkaları, yangın kapıları, tesisat şaftları, eski zemin kaplamaları | Çalışma saatleri dışında inceleme; kiracı ve mal sahibi arasındaki sorumluluğun netleşmesi |
| Fabrika, depo, atölye | Eternit çatı ve cephe, kazan ve buhar hatları, fırın ve makine contaları, yangın yalıtımları | Üretim hatlarının bakım noktaları, yüksekte ve kapalı alanlarda erişim, bakım ekiplerine yönelik harita |
| Okul, yurt, kamu binası | Kazan dairesi, çatı, eski bölme ve tavan malzemeleri | Kullanıcıların bulunmadığı dönemlerde çalışma; bina yönetimine anlaşılır bir özet |
Hangi yapı elemanlarında asbestle karşılaşma olasılığının yüksek olduğunu binada asbest nerelerde bulunur yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Nasıl çalışıyoruz?
Ön görüşme
Yapının yaşı, kullanım amacı, planlanan iş ve şüphelendiğiniz malzemeler konuşulur; fotoğraflarınız ön değerlendirmeye yardımcı olur.
Yerinde inceleme
Çatıdan bodruma, kazan dairesinden tesisat şaftlarına kadar erişilebilir alanlar gezilir. Şüpheli malzemeler fotoğraflanır ve plana işlenir.
Seçici numune alma
Bina kullanımda olduğu için numuneler en az müdahaleyle ve kullanıcıların bulunmadığı saatlerde alınır; numune alma esasları sayfasında anlattığımız önlemler uygulanır.
Laboratuvar analizi
Numuneler analiz edilir; asbest varlığı ve türü belirlenir.
Durum ve risk değerlendirmesi
Asbestli bulunan her malzeme için hasar durumu, gevrekliği, bulunduğu yerin kullanım yoğunluğu ve müdahale olasılığı değerlendirilir.
Asbest haritası: bakım ekipleri için
Özellikle sanayi tesislerinde ve büyük binalarda, tespitin en kullanışlı çıktısı asbest haritasıdır: asbestli ve asbest olduğu varsayılan malzemelerin kat planı üzerinde işaretlendiği, bakım ekiplerinin işe başlamadan bakabileceği basit bir belge. Harita, elektrik panosunu açacak bir teknisyenin ya da tavan arasına girecek bir tesisatçının neye dikkat edeceğini bilmesini sağlar. Malzemeler yerinde kaldıkça belirli aralıklarla durumlarının kontrol edilmesi önerilir.
Asbest yönetim planında neler yer alır?
Tespitin sonunda teslim ettiğimiz yönetim planı, raporun rafta kalmaması için yazılır: kimin, neyi, ne zaman yapacağını söyler. İngiltere sağlık ve güvenlik kurumunun (HSE) bina yönetimine ilişkin rehberlerindeki yaklaşımı yerel mevzuatla birlikte esas alırız.
| Başlık | İçerik |
|---|---|
| Malzeme listesi | Asbestli ve asbest olduğu varsayılan her malzemenin konumu, türü, yaklaşık miktarı ve fotoğrafı |
| Durum değerlendirmesi | Hasar durumu, gevreklik, yüzey kaplaması, darbeye ve aşınmaya açıklık |
| Önerilen işlem | Her malzeme için: yerinde bırak ve izle, onar, kapsülle ya da sök |
| Öncelik | Hangi malzemenin ivedilikle ele alınması, hangisinin izlenmesi gerektiği |
| Sorumlular | Planın takibinden, bakım işlerinin onayından ve kayıtların tutulmasından kim sorumlu |
| Bilgilendirme | Bakım ekipleri, yükleniciler ve kullanıcılara hangi bilginin nasıl verileceği |
| İzleme ve güncelleme | Malzemelerin ne zaman yeniden kontrol edileceği, hangi değişikliklerde planın güncelleneceği |
| Acil durum | Asbestli bir malzeme beklenmedik şekilde hasar görürse yapılacaklar |
Bakım ekipleri için iş izni pratiği
Kullanımdaki binalarda asbest maruziyetinin en sık nedeni, bakım ve onarım işlerinde malzemenin asbestli olduğunun bilinmemesidir. Asbest Yönetmeliği, işverenin bakım ve onarım dahil işlere başlamadan önce asbest içerebilecek malzemeleri belirlemesini ister. Bunu günlük işleyişe taşımanın pratik yolu, basit bir iş izni adımıdır:
İşin tanımı
Bakım ekibi ya da yüklenici, yapacağı işi ve dokunacağı yapı elemanlarını yazılı olarak bildirir: delme, kesme, sökme, kazıma var mı?
Haritaya bakılması
Sorumlu kişi işin yapılacağı noktayı asbest haritası ve yönetim planı üzerinde kontrol eder.
Karar
Noktada asbestli ya da varsayılan malzeme yoksa iş izni verilir. Varsa iş durdurulur; malzemenin sökülmesi, korunması ya da işin başka bir yöntemle yapılması değerlendirilir.
Bilgilendirme
İzin belgesinde işin yapılacağı noktadaki asbest durumu yazılır ve işi yapacak kişiye imzalatılır.
Beklenmedik bulgu
Çalışma sırasında haritada olmayan şüpheli bir malzemeyle karşılaşılırsa iş durdurulur, malzemeye dokunulmaz ve değerlendirme istenir.
Kayıt
Tamamlanan iş ve varsa değişen malzeme durumu yönetim planına işlenir.
Bu düzen, özellikle birden çok yüklenicinin çalıştığı fabrika ve büyük binalarda etkilidir. İş izni sisteminin tesisin genel risk değerlendirmesiyle bağlanması için iş sağlığı ve güvenliği danışmanlığı hizmetimize göz atabilirsiniz.
Periyodik kontrol: ne zaman yeniden bakılır?
Yerinde bırakılan asbestli malzemeler zamanla değişebilir. Kontrolün hangi sıklıkla yapılacağı her yapıda aynı değildir; malzemenin durumu, gevrekliği ve bulunduğu yerin kullanım yoğunluğuna göre yönetim planında belirlenir. Genel mantık şudur:
- Riski yüksek olan daha sık izlenir: Hasar belirtisi gösteren, darbeye açık ya da yoğun kullanılan alanlardaki malzemeler.
- Olay sonrası kontrol: Fırtına, dolu, su baskını, yangın ya da çarpma gibi malzemeye zarar verebilecek her olaydan sonra.
- Değişiklik öncesi kontrol: Tadilat, kullanım değişikliği, yeni kiracı ya da yeni bir üretim hattı kurulmadan önce.
- Kontrolün kaydı: Her kontrolde malzemenin durumu fotoğrafla belgelenir ve bir önceki kayıtla karşılaştırılır; kötüleşme varsa önerilen işlem yeniden değerlendirilir.
Sağlam asbestli malzeme için "hemen sök" doğru mu?
Her zaman değil. Sağlam, gevrek olmayan ve müdahale edilmeyecek bir asbestli malzemeyi aceleyle sökmek, onu yerinde bırakmaktan daha fazla lif açığa çıkarabilir. Doğru karar; malzemenin durumu, bulunduğu yer ve yapının gelecekteki kullanımı birlikte değerlendirilerek verilir. Ancak:
- Hasarlı, ufalanan ya da gevrek asbest içeren malzemeler için bekleme süresi kısa tutulmalıdır.
- Tadilat bu malzemeye dokunacaksa söküm, tadilattan önce yapılmalıdır.
- Yapı ileride yıkılacaksa, yıkım öncesinde tam kapsamlı envanter yine gerekecektir.
Evde şüpheli bir malzeme fark ettiğinizde ilk saatlerde ne yapılacağını evde asbest şüphesi yazımızda özetledik.
Sık Sorulan Sorular
Evimde asbest olup olmadığını nasıl anlarım?
Yapım yılı, eternit çatı ya da sundurma, eski kalorifer kazanı ve boru yalıtımları, eski vinil yer karoları gibi ipuçları bir fikir verir; ancak kesin sonuç yalnızca numune analiziyle alınır. Şüphelendiğiniz malzemeye dokunmadan fotoğrafını çekip bize gönderirseniz ilk değerlendirmeyi yapabiliriz.
Tespit sırasında binayı boşaltmamız gerekir mi?
Genellikle hayır. Numuneler küçük parçalar hâlinde, ıslatılarak ve noktanın altı örtülerek alınır; numune alınan yer hemen kapatılır. Kullanıcıların bulunmadığı bir saat seçmek yeterlidir.
Tespit sonucunda söküm zorunlu mu?
Sağlam ve müdahale edilmeyecek malzemeler için söküm her zaman ilk seçenek değildir; yerinde bırakıp izlemek ya da kapsüllemek değerlendirilebilir. Ancak hasarlı malzemeler, planlanan tadilatın dokunacağı bölümler ve yıkılacak yapılar için söküm gerekir.
İşyerimiz için asbest tespiti zorunlu mu?
İşveren, çalışanların asbeste maruz kalma riskinin bulunduğu işlerde riski önceden değerlendirmek ve yıkım, söküm, bakım ve onarım işlerinden önce asbest içerdiği düşünülen malzemeleri belirlemekle yükümlüdür. Tesisinizin durumunu ve ilgili mevzuatı birlikte değerlendirebiliriz.
Apartmanda yalnızca kendi dairem için tespit yaptırabilir miyim?
Evet. Bağımsız bölümünüzdeki şüpheli malzemeler için tespit yapılabilir. Ancak çatı, kazan dairesi ve ortak tesisat gibi ortak alanlardaki malzemeler için site ya da apartman yönetimiyle birlikte hareket etmek gerekir; bu alanlara yönelik kararlar yönetimin sorumluluğundadır.
Yönetim planını kimin güncellemesi gerekir?
Planı binanın ya da tesisin sorumlusu (yönetici, işveren ya da onun görevlendirdiği kişi) sahiplenir. Biz ilk planı hazırlar ve periyodik kontrollerde ya da değişikliklerde güncellemeye destek oluruz; ancak iş izinlerinin ve kayıtların günlük takibi bina tarafında kalmalıdır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik – Mevzuat Bilgi Sistemi
- HSE HSG264 — Asbestos: The survey guide
- HSE — Managing asbestos in buildings
- WHO — Asbestos: elimination of asbestos-related diseases
Mevzuat metinleri değişebilir; bağlayıcı hüküm için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.
Bu içerik Gökçe Demir (Yüksek Jeoloji Mühendisi, Asbest Söküm Uzmanı) tarafından teknik olarak incelenmiştir — 22 Eylül 2026.
Yıkım takviminiz belli mi? Asbest adımını baştan planlayalım.
Adres, yapım yılı ve tahliye tarihini paylaşın; inceleme gününü, numune kapsamını ve rapor teslimini takviminize göre netleştirelim.