Asbest Söküm ve Bertaraf Süreci

Envanter raporunda asbest çıktığında sıradaki adım söküm ve bertaraftır. Söküm, yıkımın bir parçası değil, yıkımdan önce tamamlanan ayrı bir iştir: asbestli malzeme bina ayakta ve kontrollü koşullar kurulabilirken, bütün hâlde ve lif yayılmadan sökülür; bina ancak bundan sonra yıkıma hazır hâle gelir.

Söküm uygulamalarını asbest firmamız Detay Asbest ile yürütüyoruz. Bu sayfada sürecin nasıl işlediğini ve bir malik ya da müteahhit olarak nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Sökümü kim yapabilir?

Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'e göre asbest söküm işleri, asbest söküm uzmanı nezaretinde, eğitimli asbest söküm çalışanlarınca yapılır. İşe başlamadan önce bir iş planı hazırlanır ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirilir; Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik ise sökümün TS 13895 standardına uygun yapılmasını ister. Yıkım ekibinin ya da bir tadilat ustasının asbestli malzemeyi "dikkatlice" sökmesi bu şartları karşılamaz. Söküm firmasıyla çalışmadan önce şunları sorun:

• Asbest söküm yetki belgesi ve güncelliği
• Sahada görev alacak söküm uzmanı ve çalışanların eğitim belgeleri
• Hazırlanacak söküm iş planının içeriği
• Atıkların hangi lisanslı taşıyıcı ve bertaraf tesisiyle yönetileceği
• Söküm sonrası alanın temizliğinin nasıl doğrulanacağı

Söküm süreci adım adım

1. 01

   Envanterin doğrulanması

   Söküm, güncel bir asbest envanter raporuna dayanır. Raporda "erişilemedi" olarak işaretlenmiş alanlar söküm öncesinde yeniden kontrol edilir.

2. 02

   Söküm iş planı

   Hangi malzemenin, hangi yöntemle, hangi önlemlerle ve kimler tarafından söküleceği; atıkların nasıl paketlenip taşınacağı ve iş bitiminde alanın nasıl temizleneceği yazılı bir iş planına bağlanır. Plan işe başlamadan hazırlanır ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirilir.

3. 03

   Alanın hazırlanması

   Çalışma alanı şeritle ayrılır ve uyarı levhalarıyla işaretlenir. Gevrek malzemelerin sökümünde alan plastik örtüyle kapatılır, negatif basınç ünitesiyle havası HEPA filtreden geçirilerek dışarı verilir; giriş–çıkışlar dekontaminasyon ünitesi üzerinden yapılır.

4. 04

   Islak yöntemle söküm

   Malzeme ıslatılarak lif çıkışı bastırılır; kırmadan, kesmeden, mümkün olduğunca bütün hâlde sökülür. Elektrikli kesici ve taşlama aletleri kullanılmaz.

5. 05

   Paketleme ve etiketleme

   Sökülen malzeme sızdırmaz, dayanıklı torbalara ya da levhalar için büyük boy örtülere çift kat sarılır; her paketin üzerine asbest uyarı etiketi yapıştırılır.

6. 06

   Geçici depolama ve taşıma

   Atıklar sahada kapalı ve etiketli bir alanda bekletilir; lisanslı taşıyıcıyla tehlikeli atık olarak bertaraf tesisine gönderilir. Taşıma ve kabul belgeleri saklanır.

7. 07

   Temizlik ve kontrol

   Alan HEPA filtreli süpürge ve ıslak silme ile temizlenir; gözle kontrol yapılır. Gerekli durumlarda havada lif ölçümüyle alanın temiz olduğu doğrulanır. Çalışanların maruziyeti için yönetmelikteki sınır, 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama olarak 0,1 lif/cm³'tür; söküm boyunca bu değerin aşılmaması sağlanır.

8. 08

   Yıkıma devir

   Söküm tamamlandığında belgeler yıkım dosyasına eklenir ve bina yıkım ruhsatı aşamasına hazır hâle gelir.

Hangi malzemede hangi önlem?

Söküm önlemleri malzemenin türüne ve gevrekliğine göre değişir. Genel bir çerçeve:

Tablodaki önlemler genel bilgi amaçlıdır; her işin önlemleri söküm iş planında malzemeye ve sahaya göre belirlenir. En sık karşılaşılan durum için eternit çatı söküm sayfamızda ayrıntı bulabilirsiniz.

Söküm iş planında hangi başlıklar yer alır?

İş planı, sökümün sahada nasıl yürüyeceğini önceden yazıya döken belgedir; bildirim bu planla yapılır ve sahadaki herkes aynı plana göre çalışır. Hazırladığımız planlarda şu başlıkları bulursunuz:

Mevzuat sahada neye dönüşür?

Yönetmelik maddeleri tek başına soyut görünebilir; sahada ise her biri somut bir uygulamaya karşılık gelir.

Bertaraf: atık nereye gidiyor?

Asbestli atıklar Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin atık listesinde 17 06 01\* (asbest içeren yalıtım malzemeleri) ve 17 06 05\* (asbest içeren inşaat malzemeleri) kodlarıyla yer alır; asbest içerdiği analizle doğrulanan malzemeler tehlikeli atık olarak yönetilir ve inşaat–yıkıntı atıklarıyla ya da evsel atıklarla karıştırılamaz. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği de asbestin diğer yıkıntı atıklarından ayrı toplanmasını öngörür. Paketlenen atıklar lisanslı taşıyıcılarla, bu atıkları kabul etmeye yetkili bertaraf tesislerine gönderilir. Taşıma ve bertaraf kayıtları, sürecin mevzuata uygun tamamlandığının belgesidir; malik ya da müteahhit olarak bu belgelerin bir kopyasını dosyanızda saklamanızı öneririz. Ayrıntılar için asbestli atık bertarafı nasıl yapılır yazımıza bakmanızı öneririz.

Komşular ve çevre

Bitişik nizam yapılarda ve kalabalık mahallelerde söküm; çevre sakinlerinin bilgilendirilmesi, çalışma saatlerinin planlanması ve atıkların sahada açıkta bekletilmemesi ile birlikte yürütülür. Doğru yapılan bir sökümde sahanın dışına lif çıkmaz; komşuların endişesini gidermenin en iyi yolu, sürecin şeffaf biçimde anlatılmasıdır.

Uygulamada iletişimi şöyle kurarız:

• Önceden bilgilendirme: Bitişik yapılara ve site yönetimlerine işin başlangıcı, yaklaşık çalışma saatleri ve iletişim kurulacak kişi bildirilir.
• Pencere ve havalandırma: Söküm alanına bakan komşulara, özellikle gevrek malzeme sökümü sırasında pencere ve havalandırma açıklıklarını kapalı tutmaları önerilir.
• Görünür düzen: Şeritler, uyarı levhaları ve kapalı atık alanı sahanın kontrollü yürüdüğünü dışarıdan da gösterir.
• Soru ve şikâyet: Sahada bir sorumlu belirlenir; komşuların sorularına iş planı üzerinden yanıt verilir.
• Okul, sağlık kuruluşu, pazar yeri gibi hassas komşular: Çalışma saatleri bu yapıların kullanımına göre planlanır.

Söküm sonrası temizlik doğrulaması

"Temizlik yapıldı" demek yetmez; alanın temiz olduğunun doğrulanması gerekir. İngiltere'de HSE'nin analistler için yayımladığı HSG248 rehberi, gevrek malzemelerin kapalı alanda söküldüğü işlerde bu doğrulamayı dört aşamalı bir süreç olarak tanımlar. Kavramsal olarak şöyle özetlenebilir:

1. 01

   Ön kontrol

   İşin kapsamdaki tüm malzemeler için tamamlanıp tamamlanmadığı, kapalı alanın ve dekontaminasyon ünitesinin sağlam olduğu, atıkların alandan çıkarıldığı kontrol edilir.

2. 02

   Ayrıntılı görsel inceleme

   Kapalı alanın içi; zemin, köşeler, çıkıntılar, boru ve kablo geçişleri dahil tozu ve malzeme artığı kalmadığından emin olunacak şekilde incelenir. Bu aşama geçilmeden hava ölçümüne geçilmez.

3. 03

   Hava ölçümü

   Alanın havası karıştırılarak lif ölçümü yapılır; sonuç kabul edilebilir çıkmadan alan açılmaz.

4. 04

   Son değerlendirme

   Kapalı alan söküldükten sonra çevresi ve dekontaminasyon ünitesinin bulunduğu yer yeniden kontrol edilir; alan yıkıma ya da kullanıma devredilir.

Türkiye'de bu dört aşama yönetmelikte aynı adla geçmez; ancak iyi uygulama örneği olarak iş planlarımızda temizlik ve teslim adımlarını bu mantıkla kurarız. Doğrulamanın, söküm işini yapan ekipten bağımsız bir göz tarafından yapılması güveni artırır.

Malik ve müteahhit için kontrol listesi

Söküm sizin adınıza yapılıyor olsa da sorumluluğun bir kısmı dosyanın sahibindedir. İşe başlamadan ve iş bitiminde şunları kontrol etmenizi öneririz:

• Güncel bir envanter raporu var ve söküm kapsamı raporla örtüşüyor
• Söküm firmasının yetki belgesi ve sahada görev alacak uzmanın bilgisi dosyada
• İş planı hazırlanmış ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirilmiş
• Atıkların hangi taşıyıcı ve bertaraf tesisiyle yönetileceği belli
• Komşular ve site yönetimi bilgilendirilmiş
• Söküm sırasında atıklar paketli ve kapalı alanda bekletiliyor
• Temizliğin nasıl doğrulandığı yazılı olarak teslim edildi
• Atık taşıma ve bertaraf belgelerinin kopyası elinizde
• Tüm belgeler yıkım ruhsatı dosyasına eklenmeye hazır

Dosyanın yıkım aşamasında nasıl kullanıldığını yıkım öncesi asbest raporu adım adım yazımızda bulabilirsiniz.