Faz Kontrast Mikroskobu (PCM)

Faz kontrast mikroskobu, ışığın farklı yoğunluktaki ortamlardan geçerken uğradığı faz kaymasını göz için görünür bir kontrast farkına çeviren optik mikroskoptur. Şeffaf ve çok ince lifler böylece boyama gerekmeden koyu zemin üzerinde seçilir hale gelir. Asbest işinde PCM'nin yeri nettir: havadaki lif miktarını ölçmenin en yaygın yolu budur.

Nasıl Çalışır?

Ölçüm iki aşamada yapılır:

• Örnekleme: Debisi kalibre edilmiş bir pompa, ölçülü miktarda havayı membran filtreli kasetten çeker. Lifler filtrenin yüzeyinde kalır.
• Sayım: Filtre şeffaflaştırılır ve belirli sayıda mikroskop alanında asbest lifi tanımına uyan lifler sayılır. Çıkan sayı, geçirilen hava hacmine bölünerek mililitre başına lif olarak raporlanır.

Sayımın kuralları WHO'nun 1997 tarihli yöntemiyle NIOSH 7400 gibi standart yöntemlerde tanımlıdır. Kural şu: uzunluğu 5 µm'den büyük, çapı 3 µm'den küçük ve boy/en oranı 3:1'den büyük parçacıklar lif olarak sayılır.

Nerelerde Kullanılır?

• Söküm sırasında kapalı alanın çevresinde ve çalışan solunum bölgesinde ortam izlemesi
• Negatif basınç uygulanan alanlardan dışarıya sızıntı olup olmadığının kontrolü
• Söküm sonrası alanın yeniden kullanıma açılmadan önceki temizlik doğrulaması
• Mesleki maruziyetin sınır değerlerle karşılaştırılması

Yöntemin Sınırları

PCM lifin kimyasal bileşimine bakmaz; cam yünü, selüloz ya da alçı lifi de asbest gibi sayıya girer. Optik mikroskobun çözünürlüğünün altında kalan çok ince lifler ise hiç görülmez. Lif türü sorusu masaya geldiğinde veya ince liflerin ağırlığı arttığında elektron mikroskobu devreye girer. PCM sonucu tam da bu yüzden toplam lif konsantrasyonunun bir göstergesi olarak okunur.