Kocaeli'de asbest sorusu, konut yapılarından çok üretim tesisleri, depolar ve atölyeler üzerinden gündeme gelir. Bir fabrikada, antrepoda ya da apartmanda asbestli malzeme bulunup bulunmadığı yalnızca yerinde inceleme ve numunelerin laboratuvar analiziyle ortaya çıkar. Bu sayfa, ilin sanayi tarihinden hareketle hangi yapı gruplarının öncelikli olduğunu anlatır.
Envanter raporunun içeriği ve söküm aşamalarının nasıl planlandığı için asbest envanter raporu sayfamızda ayrıntı var.
Gebze–Dilovası hattı: sanayi yapılarının yaş haritası
Gebze Belediyesi'nin tanıtım metnine göre İstanbul nüfusunun on milyonu aşmasıyla sanayi tesislerinin kent dışına yerleşmesi ihtiyacı doğmuş, tesislerin büyük çoğunluğu İstanbul'a en yakın konumdaki Gebze'ye yönelmiştir; plansız sanayileşmenin yarattığı çevre kirliliğini önlemek amacıyla Gebze Organize Sanayi Bölgesi 1985'te kurulmuştur. Aynı sayfa, ilçe nüfusunun 1973'te 27 bin iken sonraki on yıllarda hızla büyüdüğünü aktarır.
Bu tarih, asbest açısından pratik bir ayrım noktasıdır: OSB düzenine geçilmeden önce dağınık biçimde kurulmuş tesislerin çatı, kazan dairesi ve tesisat çözümleri dönemin yaygın malzemeleriyle yapılmıştır. Dilovası Kaymakamlığı'nın tanıtımına göre ilçe sınırları içinde altı organize sanayi bölgesi (Dilovası OSB, İMES Makina İhtisas OSB, GEBKİM Kimya İhtisas OSB, Kocaeli KOBİ OSB, Dilovası Makine İhtisas OSB ve Kocaeli Global Karma OSB) bulunur; bölgede demir çelik, kimya, makine ve boya sanayii öne çıkar. Yüksek sıcaklıkla çalışan bu tesis tiplerinde fırın, kazan ve hat yalıtımları incelemenin ilk durağıdır.
| Yapı tipi | Öncelikli bakılan yerler |
|---|---|
| OSB öncesi dönemden kalan fabrika ve atölyeler | Oluklu levha çatı ve cephe kaplamaları, kazan ve buhar hattı yalıtımları, flanş ve kapak contaları |
| Demir çelik ve döküm tesisleri | Fırın astarları çevresindeki yalıtım şeritleri, ısıya dayanıklı panel ve levhalar, koruyucu perdeler |
| Kimya ve boya tesisleri | Proses hattı ceket yalıtımları, pompa ve vana contaları, elektrik pano arkası yalıtım levhaları |
| Depo, antrepo ve hangar yapıları | Çatı levhaları, yangın bölme panelleri, yangın kapısı dolguları |
Körfez kıyısı: liman, tersane ve depo yapıları
İzmit Körfezi boyunca uzanan kıyı şeridi, liman tesisleri, tersaneler ve balıkçı barınaklarıyla kaplıdır; Kocaeli Bölge Liman Başkanlığı bu tesisleri kendi idari sahası kapsamında listeler. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi'nin tanıtımına göre Gölcük, tersanesiyle tanınan ve Cumhuriyet'ten sonra kurulmuş bir kenttir; Yavuz zırhlısının 1925'teki onarımı için bir askerî tersane kurulması gereği kentin gelişimini başlatmıştır.
Liman ve tersane çevresindeki yapılar iki nedenle ayrı ele alınır. Birincisi, nem ve tuz etkisi eski levha ve yalıtım malzemelerinin yüzeyini yıpratır; bu da malzemenin kırılgan hale gelmesi anlamına gelebilir; kavram için gevrek asbest maddemize bakabilirsiniz. İkincisi, onarım ve bakım faaliyetlerinden kalan ekipman bina içinde depolanmış olabilir; envanter, sabit tesisat ve ekipmanı da kapsayacak biçimde planlanır.
Seçici yıkım ve mevzuat çerçevesi
Kocaeli'de yıkımların önemli bölümü konuttan çok endüstriyel yapılarda gerçekleşir ve bu yapılarda seçici yıkım zorunlu bir aşamadır. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik md. 5(7), asbest içeren imalatlar sökülmeden ve seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilemeyeceğini belirtir; md. 15(2) seçici yıkımda asbesti ayrıca düzenler, md. 16 ise yıkımdan önce asbestin türünü, miktarını ve yerini gösteren envanterin çıkarılmasını, numune ve analizin ÇSGB yetkili laboratuvarlarınca yapılmasını ve sökümün TS 13895'e uygun yürütülmesini şart koşar. Metnin tamamı için Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik sayfamıza bakmanızı öneririz.
Söküm aşamasında ise Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik devreye girer: md. 8 uyarınca söküm işi asbest söküm uzmanı nezaretinde, asbest söküm çalışanlarınca yapılır; md. 9 uyarınca bir iş planı hazırlanır ve işe başlamadan önce Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirimde bulunulur. Planın içeriği için söküm iş planı maddemizde, sürecin uygulama tarafı için asbest sökümü sayfamızda ayrıntı bulabilirsiniz.
Asbest çıkan yapılarda atıklar, Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4 listesinde 17 06 01\* (asbest içeren yalıtım malzemeleri) ve 17 06 05\* (asbest içeren inşaat malzemeleri) kodlarıyla tehlikeli atık olarak sınıflanır ve diğer yıkıntı atıklarından ayrı toplanır. Bertaraf zinciri için asbestli atık bertarafı nasıl yapılır yazımızı okuyabilirsiniz.
Bursa'dan Kocaeli'ye çalışma düzeni
Ekibimiz Bursa Nilüfer'de bulunur; Kocaeli'ye Gemlik ve Orhangazi üzerinden ya da körfez geçişiyle ulaşılır. Sanayi tesislerinde saha ziyareti üretim programına göre planlanır: hat durdurulmadan yapılabilecek incelemeler ayrı, kazan ve fırın çevresinde soğuma gerektirenler ayrı bir zaman diliminde ele alınır. Numuneler ÇSGB yetkili laboratuvara gönderilir; sonuçlar rapora işlenerek söküm planına esas hale getirilir. Laboratuvar tarafı için asbest analizi, komşu il çalışmalarımız için Yalova sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Gebze'deki eski fabrikamızı yıkıp yeni tesis yapacağız; envanter ne zaman çıkarılmalı?
Üretim durduktan ve makineler devre dışı kaldıktan sonra, fakat sökümcü ya da hurda ekibi sahaya girmeden önce. Bu sıralama, yalıtım ve contaların yerinde görülmesini sağlar; aksi halde şüpheli malzeme dağılmış olur ve envanterin güvenilirliği düşer.
Dilovası'ndaki tesisimizde yalnızca kazan dairesi yenilenecek, bina duruyor; rapor gerekir mi?
Yıkım olmasa da asbest içerme ihtimali bulunan yalıtım ve contalara dokunulacaksa ön inceleme gerekir. Sonuç olumluysa iş, söküm uzmanı nezaretinde ve iş planıyla yürütülür. Çerçeve için asbest yönetmeliği sayfamızı okuyabilirsiniz.
Kiracı olduğumuz binada asbest çıkarsa sorumluluk kimde?
Sorumluluk dağılımı kira sözleşmesine ve işin niteliğine göre değişir; genel kural, işi yaptıran tarafın yükümlülüğüdür. Mal sahibi ile kiracının birlikte hareket etmesi, söküm ve atık belgelerinin tek dosyada toplanmasını kolaylaştırır. Durumunuzu iletişim sayfamızdan aktarabilirsiniz.
Atölyemizin çatısı oluklu levha; hepsini birden değiştireceğiz. Nereden başlanır?
Önce numune ile levhanın asbest içerip içermediği belirlenir. İçeriyorsa levhalar kırılmadan, bütün halinde sökülür ve tehlikeli atık olarak yönetilir. Uygulamanın nasıl yürüdüğü için eternit çatı sökümü sayfamızda ayrıntı var.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Kocaeli Büyükşehir Belediyesi – Gölcük
- T.C. Dilovası Kaymakamlığı – Sanayi
- Gebze Belediyesi – Bugünkü Gebze
- T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Kocaeli Bölge Liman Başkanlığı – Liman Tesisleri, Tersaneler, Balıkçı Barınakları
Mevzuat metinleri değişebilir; bağlayıcı hüküm için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.