Asbest sökümü, herhangi bir tadilat işi gibi ele alınamaz. Mevzuat, bu işin başında yetkin bir kişinin bulunmasını şart koşar. Asbest söküm uzmanı, söküm işinin planlanmasından atığın tesise ulaşmasına kadar olan zinciri denetleyen kişidir.
Mevzuattaki dayanağı
Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'in 8. maddesi, asbest söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işlerinin asbest söküm uzmanı nezaretinde ve bu konuda eğitim almış çalışanlar tarafından yapılmasını öngörür. Aynı yönetmeliğin 9. maddesi, söküme başlanmadan önce bir iş planı hazırlanmasını ve işin Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirilmesini gerektirir.
Söküm uzmanı ile söküm çalışanı farkı
Sahada birbirine karıştırılan iki rol vardır:
| Karşılaştırma | Asbest söküm uzmanı | Asbest söküm çalışanı |
|---|---|---|
| İşlevi | İşi planlar, nezaret eder, denetler | Sökümü fiilen yapar |
| Belgesi | Bu alanda aldığı uzmanlık eğitimine dayanır | Asbest söküm çalışanı eğitimine dayanır |
| Sorumluluğu | Yöntem, önlem, ölçüm ve belge zinciri | Plana uygun çalışma ve koruyucu donanım kullanımı |
Bir sahada söküm çalışanı bulunması, uzman nezaretinin sağlandığı anlamına gelmez; iki şart birlikte aranır.
Başlıca görevleri
- Yapıdaki asbest envanterinin okunması ve her kalem için söküm yönteminin belirlenmesi
- Söküm iş planının hazırlanması ve bildirim sürecinin yürütülmesi
- Koşullar gerektiriyorsa kapalı çalışma alanı, negatif basınç ve dekontaminasyon ünitesi düzeninin kurulması
- Nemlendirme, bütün hâlde söküm ve paketleme kurallarının uygulandığının denetlenmesi
- Ortam ölçümlerinin planlanması ve sonuçların değerlendirilmesi
- Envanterde bulunmayan şüpheli bir malzeme çıktığında çalışmanın durdurulması ve planın güncellenmesi
- Söküm sonrası alanın teslimi ile atık ve belge zincirinin tamamlanması
Yıkım işlerinde uzmanın devreye girdiği an, ana yıkımdan öncedir; bu aşamaya seçici yıkım denir.
Nerede karşımıza çıkar?
Söküm uzmanı yalnızca büyük yıkım şantiyelerinin konusu değildir. Bir apartmanın kömürlük sundurmasının kaldırılması, doğalgaza geçişte eski bir kazan bacasının sökülmesi, fabrikada hasarlı bir boru yalıtımının uzaklaştırılması ya da kentsel dönüşümde bir bloğun yıkıma hazırlanması aynı çerçeveye girer. Ortak nokta, işin asbest içeren bir malzemeye dokunuyor olmasıdır; işin büyüklüğü önlemlerin kapsamını değiştirir, gerekliliğini değil.
Uluslararası karşılığı
Ülkeler bu işi farklı biçimlerde düzenler. İngiltere'de örneğin asbest işlerinin bir bölümü lisansa tabidir ve lisanslı yüklenici tarafından yapılması gerekir; lisans gerektirmeyen işler için de bildirim ve eğitim şartları tanımlanmıştır. Ortak nokta, işin ehliyetli kişilerce ve önceden planlanarak yapılmasıdır.
Sık Sorulan Sorular
Asbest söküm uzmanı olmadan söküm yapılabilir mi?
Hayır. Mevzuat, asbest söküm işlerinin uzman nezaretinde ve eğitimli çalışanlarca yapılmasını öngörür. İşin küçük olması bu şartı ortadan kaldırmaz; yalnızca alınacak önlemlerin kapsamını sadeleştirebilir.
Uzmanlık belgesini nasıl görebilirim?
Teklif aşamasında belgenin bir örneğini istemek olağan bir taleptir. Belgedeki adla sahaya gelen kişinin örtüşüp örtüşmediğine bakmak da iyi bir alışkanlıktır. İş planı ve bildirim bilgisi ile birlikte bu belge, söküm dosyanızın parçasıdır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
- HSE — Asbestos licensing
Mevzuat metinleri değişebilir; bağlayıcı hüküm için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.