Mezotelyoma, göğüs boşluğunu, karın boşluğunu ve kalbi saran ince zar dokusundan, yani mezotelden gelişen bir kanser türüdür. Genel toplumda nadir görülür. Asbest maruziyetiyle güçlü biçimde ilişkili olması, onu asbest konusunun en çok bilinen sağlık sonucu yapar.
Asbestle İlişkisi
Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) asbestin tüm türlerini Grup 1 insan kanserojeni olarak sınıflandırır ve asbestin mezotelyomaya neden olduğuna dair kanıtları yeterli sayar. Solunan asbest lifleri akciğer dokusundan zarlara doğru ilerleyebilir, orada uzun süre kalabilir. Literatürde amfibol asbest türlerinin mezotelyoma açısından daha güçlü bir ilişki gösterdiği belirtilir; krizotil de bu hastalıkla ilişkilendirilen türler arasındadır.
Hastalığın belirgin özelliklerinden biri uzun gecikme süresidir. Tanı çoğunlukla ilk maruziyetten onlarca yıl sonra konur. Bugün görülen olguların geçmişteki mesleki ya da çevresel maruziyetlere dayanmasının nedeni de budur.
Asbestoz ve Akciğer Kanserinden Farkı
Asbest maruziyeti birden fazla hastalıkla ilişkilidir ve bunlar sık sık birbirine karıştırılır:
| Hastalık | Etkilenen doku | Temel özellik |
|---|---|---|
| Mezotelyoma | Akciğer zarı, karın zarı | Zar dokusundan gelişen kanser |
| Asbestoz | Akciğer dokusu | Kanser değildir; akciğerde yaygın fibrozis (sertleşme) |
| Akciğer kanseri | Akciğer dokusu | Asbest ve sigaranın birlikte etkisiyle risk belirgin artar |
Asbestoz uzun süreli ve yüksek düzeydeki maruziyetle ilişkilendirilir; mezotelyoma ise daha düşük düzeydeki maruziyetlerden sonra da görülebilir. IARC, asbestin gırtlak ve yumurtalık kanserleriyle ilişkisini de kabul eder.
Önlemenin Yolu
Mezotelyomadan korunmanın en etkili yolu asbest liflerine maruz kalmamaktır. Eski binalarda yıkım veya tadilattan önce asbest içeren malzemelerin belirlenmesi ve sökümün kontrollü yürütülmesi, hem çalışanların hem de çevrede yaşayanların maruziyetini azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Geçmişte asbestle çalıştım; ne yapmalıyım?
Geçmişte asbest maruziyeti olan kişilerin bu bilgiyi hekimleriyle paylaşması önerilir. Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya uzun süren öksürük gibi yakınmalarda değerlendirmeyi bir göğüs hastalıkları uzmanı yapar. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Kaynaklar ve ileri okuma
- IARC Monographs Volume 100C: Arsenic, Metals, Fibres, and Dusts
- WHO – Asbestos: elimination of asbestos-related diseases
- NIOSH – National Institute for Occupational Safety and Health
Mevzuat metinleri değişebilir; bağlayıcı hüküm için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.