Krizotil

Krizotil, asbest ailesinin serpantin grubundaki tek üyesidir. Kimyasal olarak hidratlı bir magnezyum silikattır ve kristal yapısı katmanların kendi üzerine sarılmasıyla oluşan boru benzeri liflerden meydana gelir. Bu yapı, krizotile amfibol türlerinden farklı olarak ipeksi, kıvrımlı ve esnek bir görünüm kazandırır.

Özellikleri ve Kullanım Alanları

Krizotil lifleri çekme dayanımı yüksek, ısıya dirençli ve bağlayıcılarla kolay karışabilen liflerdir. Bu özellikler onu dünya genelinde en fazla işlenen asbest türü yapmıştır. Binalarda en sık karşılaşılan krizotil kaynakları şunlardır:

• Asbestli çimento çatı levhaları, cephe kaplamaları ve borular
• Vinil ve bitümlü yer karoları ile yapıştırıcıları
• Conta, salmastra ve ısıya dayanıklı tekstil ürünleri
• Fren balataları ve debriyaj diskleri

Pek çok üründe krizotil, amosit veya krokidolit gibi amfibol türleriyle birlikte de kullanılmıştır. Bu nedenle bir numunede tek bir asbest türü bulunacağı varsayılmamalıdır.

Sağlık Açısından Değerlendirme

Krizotilin amfibol türlerine göre akciğerde daha kısa sürede çözündüğünü gösteren çalışmalar bulunur; ancak bu durum onu güvenli kılmaz. IARC, krizotil dahil tüm asbest türlerini Grup 1 insan kanserojeni olarak sınıflandırır. Dünya Sağlık Örgütü de asbestle ilişkili hastalıkların önlenmesinde en etkili yolun tüm asbest türlerinin kullanımının durdurulması olduğunu belirtir.

Laboratuvarda Nasıl Tanınır?

Krizotil çıplak gözle ya da malzemenin rengine bakılarak ayırt edilemez. Toplu malzeme numunelerinde tanımlama genellikle PLM analizi ile yapılır. Polarize ışık mikroskobunda liflerin morfolojisi, kırılma indisleri ve dispersiyon boyama renkleri incelenerek krizotil diğer asbest türlerinden ve asbest olmayan liflerden ayrılır. Çok ince liflerin bulunduğu veya matrisin analizi zorlaştırdığı durumlarda elektron mikroskobu ile doğrulama yapılabilir.