"Yıkım ruhsatı için hangi belgeler gerekiyor?" sorusunun internette dolaşan pek çok cevabı var ve çoğu birbirini tutmuyor. Bunun basit bir nedeni var: evrak listesini belirleyen taraf, başvurunun yapılacağı ilgili idaredir. Bir belediyenin istediği taahhütname başka bir belediyede istenmeyebilir, bir yerde ek form aranırken başka yerde aranmayabilir.
Bu yazıda uydurma bir liste sunmuyoruz. Bunun yerine iki şeyi ayırıyoruz: idareye göre değişen kısım ile yönetmelikten gelen ve değişmeyen çerçeve. Değişmeyen tarafın merkezinde asbest vardır; dosyanın en çok gecikme yaratan ayağı da genellikle burasıdır.
Değişmeyen çerçeve: yönetmelik ne diyor?
Yıkım işleri Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Dosyanın asbest ayağını kuran hükümler şunlardır:
| Hüküm | İçeriği | Dosyaya yansıması |
|---|---|---|
| md. 5(7) | Asbest içeren imalatlar sökülmeden ve seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilemez | Söküm, yıkımdan önce tamamlanmış ve belgelenmiş olmalıdır |
| md. 7 | Yıkım ruhsatı | Başvuru ve ruhsat aşamasının dayanağıdır |
| md. 15(2) | Seçici yıkımda asbest | Seçici yıkım uygulamasının asbest boyutunu tanımlar |
| md. 16 | Yıkımdan önce asbest envanteri zorunludur; envanter türü, miktarı ve yeri gösterir | Envanter raporu dosyanın çekirdeğidir |
Yönetmeliğin 16. maddesi ayrıca üç noktayı netleştirir: numune alma ve analiz işleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş laboratuvarlarda yapılır, söküm TS 13895 standardına uygun yürütülür ve asbestle çalışmalarda 28539 sayılı yönetmeliğe uyulur.
Söküm tarafındaki karşılığı ise Asbest Yönetmeliği'dir: söküm asbest söküm uzmanı nezaretinde eğitimli çalışanlarca yapılır (md. 8), işe başlamadan önce iş planı hazırlanır ve iş Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirilir (md. 9).
Dosyanın asbest ayağı: sıra önemlidir
Asbest adımı, dosyanın en sona bırakıldığında en çok zaman kaybettiren kısmıdır. Doğru sıra şudur:
Tahliye ve erişim
Bina tamamen boşaltılır. Envanter için bodrumdan çatıya bütün bağımsız bölümlere girilmesi gerekir; kilitli tek bir daire süreci durdurur.
Yıkım öncesi envanter
Yapıdaki asbest içeren malzemeler yerinde incelenir, numune alınır ve tür, miktar, yer bilgisiyle raporlanır. Kapsam için yıkım öncesi envanter maddesine bakabilirsiniz.
Analiz
Numuneler yetkili laboratuvarda incelenir; malzeme analizi genellikle PLM analizi ile yapılır.
Sonuç asbestsizse
Envanter raporu, asbest içeren malzeme bulunmadığını belgeleyen çıktı olarak dosyaya girer.
Sonuç asbestliyse söküm
İş planı hazırlanır, bildirim yapılır ve asbest söküm işi tamamlanır. Bu aşamanın adı seçici yıkımdır.
Atık zinciri
Sökülen malzeme tehlikeli atık olarak paketlenir, ulusal atık taşıma formuyla lisanslı taşıyıcıya teslim edilir ve yetkili tesiste bertaraf edilir.
Belgelerin toplanması
Envanter raporu, analiz sonuçları, iş planı ve bildirim bilgisi, taşıma kayıtları ve tesis kabul belgesi tek dosyada toplanır.
Başvuru
Asbest dosyası, idarenin istediği diğer evrakla birlikte teslim edilir.
Sürecin ayrıntılı anlatımı için raporun hazırlanış sırasını anlattığımız rehbere göz atabilirsiniz.
Dosyada genellikle iki grup belge bulunur
Uygulamada evrak, kaynağına göre iki gruba ayrılır. Bu ayrım, işin kimde olduğunu takip etmeyi kolaylaştırır.
Yapıya ve mülkiyete ait olanlar. Tapu ve mülkiyet durumu, maliklerin iradesini gösteren belgeler, kentsel dönüşüm kapsamındaki yapılarda riskli yapı tespit süreci çıktıları, tahliye ve abonelik kapatma yazıları. Kentsel dönüşümün hukuki çerçevesi için 6306 sayılı Kanun sayfamızda ayrıntı bulabilirsiniz.
İşe ve tekniğe ait olanlar. Yıkımı üstlenen tarafın ve teknik sorumluların belgeleri, asbest envanter raporu ve analiz çıktıları, söküm yapıldıysa iş planı, bildirim ve atık belgeleri, yıkıntı atıklarının yönetimine ilişkin evrak. Yıkıntı atıklarının ayrı toplanması İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Yönetmeliği kapsamındadır.
Bu iki grubun içeriği idareye göre farklılaşır; ortak nokta, asbest ayağının her ikisinde de aranmasıdır.
Asbest dosyası hangi çıktılardan oluşur?
Asbest ayağı tamamlandığında elinizde şu çıktılar bulunur. Bunlar idareye göre değişen evrak değil, sürecin kendisinin ürettiği belgelerdir:
- Envanter raporu — inceleme kapsamını, şüpheli ve doğrulanmış malzemeleri, yer ve tahmini miktar bilgisini içerir.
- Laboratuvar analiz sonuçları — numune numaralarıyla eşleşen, yetkili laboratuvardan alınan çıktılar.
- Söküm iş planı — asbest tespit edildiyse, sökümün yöntemini ve önlemlerini gösterir.
- Bildirim bilgisi — işin Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirildiğini gösterir.
- Atık taşıma kayıtları ve tesis kabul belgesi — atığın lisanslı taşıyıcıyla yetkili tesise ulaştığını gösterir.
- Söküm sonrası kontrol kayıtları — varsa, alanın teslime hazır olduğunu gösterir.
Bu çıktılar hem yıkım dosyasına girer hem de maliklerde birer kopya olarak kalır. Aslında sorulması gereken soru "idare bunları istiyor mu?" değil, "iş bittiğinde bunlar bende var mı?" sorusudur.
Sık yapılan hatalar
- Envanteri tahliyeden önce istemek. Kapalı dairelere girilemediği için envanter eksik kalır, sonradan tekrar saha ziyareti gerekir.
- Asbest adımını yıkım ihalesine gömmek. "Yıkım fiyatına dahil" denen tekliflerde söküm ve bertaraf kalemleri çoğu zaman ayrıştırılmamıştır; iş bittiğinde belge çıkmaz.
- Analizi yetkisiz bir yerde yaptırmak. Yönetmelik numune ve analiz için yetkili laboratuvar şartı koyar; bu şartı karşılamayan bir çıktı dosyada sorun yaratır.
- Atık belgelerini almadan hakedişi kapatmak. Taşıma kayıtları ve tesis kabul belgesi teslim alınmazsa atığın nereye gittiği belgelenemez. Ayrıntılar: asbestli atık bertarafı.
- İdarenin listesini başvuru günü öğrenmek. Liste değişebilir; teyit dosya hazırlanmadan önce alınmalıdır.
Malik ve müteahhit kontrol listesi
- İlgili idarenin güncel evrak listesi yazılı olarak teyit edildi mi?
- Bina tamamen tahliye edildi mi, bütün bağımsız bölümlere erişim sağlandı mı?
- Envanter raporu; malzemenin türünü, miktarını ve yerini gösteriyor mu?
- Numune ve analiz yetkili laboratuvarda mı yapıldı?
- Asbest çıktıysa söküm, yıkımdan önce tamamlandı mı?
- İş planı ve bildirim bilgisi dosyada var mı?
- Taşıma kayıtları ile tesisin kabul belgesi elinize geçti mi?
- Sözleşmede asbest adımının kime ait olduğu açıkça yazılı mı?
Dosyanın bütününe ilişkin danışmanlık için yıkım ruhsatı alma sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Asbest raporu her yıkımda isteniyor mu?
Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, yıkımdan önce asbest envanteri çıkarılmasını zorunlu tutar ve asbest içeren imalatlar sökülmeden ana yıkıma geçilmesine izin vermez. Raporun hangi biçimde ve hangi ekleriyle isteneceği ise başvuru yapılacak idareye göre değişebilir; bu nedenle idareden teyit alınmalıdır.
Binada asbest çıkmazsa dosyaya ne konur?
Envanter çalışması asbest içeren malzeme tespit etmezse, bu sonucu gösteren envanter raporu ve analiz çıktıları dosyaya girer. "Asbest yok" beyanı tek başına yeterli sayılmaz; raporun inceleme kapsamını, alınan numuneleri ve laboratuvar sonuçlarını göstermesi beklenir. Raporun nasıl okunacağını asbest analiz raporu nasıl okunur yazımızda anlattık.
Belge listesi neden belediyeden belediyeye değişiyor?
Yıkım ruhsatı başvurusu ilgili idareye yapılır ve idareler kendi uygulama düzenlerine göre ek belge isteyebilir. Yönetmelikten gelen çerçeve her yerde aynıdır; farklılık, o çerçevenin evrak düzeyinde nasıl istendiğindedir. Bu yüzden genel listelere değil, başvuru yapacağınız idarenin güncel listesine güvenin.
Dosyayı malik mi müteahhit mi hazırlar?
Başvuru malikler adına yapılır; uygulamada süreci çoğunlukla müteahhit yürütür. Hangi adımın kimde olduğunun sözleşmede yazılı olması, özellikle asbest envanteri, söküm ve atık belgeleri bakımından sonradan çıkan tartışmaları önler.
Asbest sökümünü kim yapabilir?
Sökümü, eğitimli çalışanlar asbest söküm uzmanı gözetiminde yürütür; iş başlamadan önce plan hazırlanır ve bildirim yapılır. Ayrıntılar için asbest söküm uzmanı kimdir yazımızı okuyabilirsiniz.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
- 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü
Mevzuat metinleri değişebilir; bağlayıcı hüküm için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.
İçerik, yürürlükteki mevzuat ve saha uygulaması değiştikçe gözden geçirilir. Sorularınız için bize yazabilirsiniz.